W debacie kongresowej poświęconej polityce pieniężnej, fiskalnej i makroostrożnościowej w dobie wysokiej inflacji Jerzy Hausner, przewodniczący rady programowej Open Eyes Economy Summit, członek Rady Polityki Pieniężnej w latach 2010-16 i były wicepremier mówił o "trójcy niemożliwej" walki z inflacją. Kiedyś wybitny ekonomista Dani Rodrik określił w ten sposób możliwości wyboru pomiędzy globalizacją, narodową suwerennością i demokracją. Spełnienie wszystkich trzech elementów jest niemożliwe. Można wybrać zaledwie dwa.
- Musimy przeprowadzić dezinflację, ale jak ją przeprowadzić, by nie doprowadzić do głębokiej recesji i do głębokiego, i trwałego zbiednienia społeczeństwa. Czy to jest właśnie "trójca niemożliwa"? - mówił Jerzy Hausner.
- Jestem pesymistą. Nie ma możliwości ograniczenia tempa inflacji bez zasadniczych problemów społecznych, zasadniczego zbiednienia wielu grup społecznych - odpowiedział na to pytanie poseł do Parlamentu Europejskiego, były premier i były prezes NBP Marek Belka.
Czemu inflacja w Czechach jest tak wysoka?
Oldřich Dědek, członek rady Narodowego Banku Czech zwrócił uwagę, że banki centralne na świecie nie mają jednolitego podejścia do obecnych zjawisk inflacyjnych. Banki centralne Czech i Węgier już rok temu zaczęły podwyżki stóp procentowych, (na jesieni 2021 roku dołączył do nich NBP), a tymczasem stopy Europejskiego Banku Centralnego do tej pory jeszcze nie drgnęły.
A tymczasem inflacja cen konsumpcyjnych w Czechach jest o 2 punkty procentowe wyższa, a inflacja bazowa o 3 pp wyższa niż w Słowacji, należącej do strefy euro, a więc mającej "zerowe" stopy procentowe. Co do tego, jak walczyć z inflacją, jest na razie więcej pytań niż odpowiedzi.
- Czy taka (jak w Czechach) agresywna reakcja na inflację jest właściwa? - mówił Oldřich Dědek.
Dodał, że bank centralny Czech przeprowadził diagnozę przyczyn wysokiej inflacji w tym kraju. Jeszcze w zeszłym roku wynikło z niej, że za połowę inflacji odpowiada popyt (który można stłamsić podwyżkami stóp), a za połowę czynniki podażowe, na które - przynajmniej w teorii - bank centralny nie ma wpływu. Po napaści Rosji na Ukrainę proporcje wpływu popytu i podaży na inflację zmieniły się z 50/50 do 20/80. W tej sytuacji najważniejsze jest utrzymywanie zakotwiczonych oczekiwań inflacyjnych, a nie walka z bieżącą inflacją.
Co jest najważniejsze w walce z inflacją?
To zależy od wiarygodności polityki pieniężnej, fiskalnej i makroostrożnościowej - twierdzi Giovanni Callegari, szef ds. gospodarczych i analizy ryzyka w European Stability Mechanism.
- Odpowiedzialni za politykę monetarną muszą być wiarygodni, dawać jasne komunikaty, nie kryć tego, że będzie gorzej i wyjaśniać, jak i dlaczego tak działamy (...) Trzeba mieć gotowe odpowiednie scenariusze. Kiedy okazuje się, że scenariusz podstawowy nie realizuje się, trzeba mieć inne, żeby go zmieniać - powiedział.
Dodał jednak, że inflacja w strefie euro (i to dość znacząca różnica z Polską) została wywołana przez szoki z ostatnich lat, jak pandemia i wojna. W tej chwili napędzają ją ceny surowców i żywności, a duża część dochodów europejskich gospodarstw domowych trafia do producentów surowców energetycznych, w tym także wciąż do Rosji.
- Możemy zacieśniać stronę fiskalną, ale w ten sposób zmniejszamy popyt, a pieniądze płyną dalej na zewnątrz (...) Część inflacji jest wynikiem ogromnego wsparcia fiskalnego w okresie pandemii, ale ważne jest, żeby nie uruchomiło nowych elementów, które są już teraz widoczne (...) Jeśli będziemy działali w sposób wiarygodny, to nie trzeba będzie aż tak wiele interweniować, aż tak podnosić kosztu kredytu - powiedział Giovanni Callegari.
Dlatego uważa on, że najważniejszym punktem w planie walki z inflacją powinna być ochronach tych, dla których wzrosty cen są najbardziej dotkliwe.
- Pierwsza rzecz to ochrona najbardziej narażonych. Chodzi o dwa wymiary tej ochrony, ochronę osób mających mniejszą możliwość zaabsorbowania szoku i mających mniejsze dochody. To przyniesie korzyści społeczne, ale też ekonomiczne, bo w ten sposób chronimy konsumpcję - powiedział.
- Dezinflacja jest trudna i kosztowna, dlatego należy wprowadzić akceptowalny podział kosztów - dodał Jerzy Hausner.
Marek Belka radził natomiast Radzie Polityki Pieniężnej, by nie próbowała teraz "dogonić" inflacji wysokością stóp procentowych.
- Doradzałbym, żeby nie ścigać się z inflacją stopami procentowymi, bo będziemy musieli podejść do 20 proc. (...) Dobrze byłoby się zastanowić po dotychczasowym cyklu podwyżek, jakie przyniosły skutki podwyżki stóp, jaki wpływ miały na popyt i na kredyt - dodał.
Jacek Ramotowski
Pomagajmy Ukrainie - Ty też możesz pomóc
