Reklama

Zwolnienie lekarskie z powodu wypalenia

Na przełomie maja i czerwca 2019 roku media obiegła sensacyjna wiadomość, iż Światowa Organizacja Zdrowia (The World Health Organization - WHO) wprowadziła do Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (The International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) wypalenie zawodowe.

Informacja ta powielana przez szereg portali internetowych ("Rzeczpospolita", 2019; "Dziennik Zachodni", 2019; Salon 24, Bezprawnik, 2019) budziła popłoch wśród HR-owców, a nadzieję wśród pracowników, że oto od teraz wypalenie to choroba, na którą będzie można dostać zwolnienie lekarskie.

Reklama

Co jednak kryje się pod medialnym szumem i czy naprawdę wypalenie stało się właśnie chorobą, na którą będzie można dostać zwolnienie lekarskie? Warto przyjrzeć się tej kwestii dokładniej. Po pierwsze, nie jest prawdą, że wypalenie wprowadzono do Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych prowadzonej przez WHO (w skrócie ICD) dopiero w 2019 roku w najnowszej 11. edycji, czyli ICD-11.

Wypalenie było obecne już w poprzedniej wersji tej klasyfikacji, tzw. ICD-10. W ICD-10 (2019) wypalenie nie było klasyfikowane jako choroba, znajdowało się w grupie czynników wpływających na stan zdrowia lub wymuszających kontakt z opieką medyczną i przypisane było do kategorii: problemy w radzeniu sobie z trudnościami życia (problems related to life-management difficulty).

Wypalenie definiowane było tu lapidarnie za pomocą kilku słów, które w zależności od tłumaczenia rozumieć możemy jako: stan znacznego wyczerpania lub stan wyczerpania życiowego (state of vital exhaustion). Co istotne, w ICD-10 nie było precyzyjnej informacji o tym, iż wypalenie musi wynikać, czy być powiązane, z pracą zawodową.

Wypalenie nie zostało dopiero co zauważone przez WHO (2019), ponieważ było obecne w Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych już wcześniej. Co więcej, w najnowszej klasyfikacji chorób - ICD-11(2019) wypalenie nadal nie jest klasyfikowane jako choroba i nadal znajduje się w grupie czynników niebędących chorobami, ale mogących wpływać na stan zdrowia.

Co zatem zmieniło się, jeśli chodzi o rozumienie wypalenia przez WHO? Doprecyzowana została definicja wypalenia zawodowego. W najnowszej 11. edycji ICD, wypalenie znalazło się nie, jak to miało miejsce w ICD-10, w kategorii problemów życiowych, ale w podkategorii problemów wynikających z pracy zawodowej.

Wypalenie zostało także precyzyjnie opisane jako syndrom będący wynikiem przewlekłego stresu w pracy, z którym nie można sobie skutecznie poradzić (Burn-out is a syndrome conceptualized as resulting from chronic workplace stress that has not been successfully managed). Nowa definicja wypalenia w ICD-11 zwraca także uwagę, iż wypalenie jest charakteryzowane przez trzy wymiary:

  1. wyczerpanie lub brak energii,
  2. cynizm, negatywizm i zdystansowanie się wobec pracy,
  3. zmniejszone poczucie własnej skuteczności.


Co istotne, nowa definicja kładzie nacisk na to, iż wypalenie odnosi się jedynie do kontekstu zawodowego i nie powinno być stosowane do opisywania doświadczeń z innych obszarów życia. Ponadto w najnowszym wydaniu ICD podkreśla się, że wypalenie należy różnicować z innymi zaburzeniami wynikającymi ze stresu, zaburzeniami nastroju, lękiem czy zaburzeniami przystosowania się do trudnych wydarzeń życiowych.

Zatem widzimy, że to, co naprawdę zostało zrobione przez WHO, to nie sensacyjnie brzmiące stworzenie nowej choroby, jaką jest wypalenie zawodowe, ale jedynie doprecyzowanie wcześniejszej definicji wypalenia zawodowego.

O ile definicja wypalenia została doprecyzowana, to wcale nie zostało ono wprowadzone na nowo i nie jest traktowane jako choroba, a co za tym idzie, nie jest prawdą, że na podstawie ICD-11 lekarze automatycznie będą mogli diagnozować wypalenie i dawać z tej okazji zwolnienia z pracy (por. Żebrowski, 2019).

Dzieje się tak, ponieważ obowiązujące w Polsce przepisy prawa zakładają, że zwolnienia lekarskie otrzymać można tylko w przypadku choroby, która uniemożliwia wykonywanie pracy, a wypalenie, w myśl klasyfikacji chorób ICD-11, chorobą nie jest. Oczywiście to, czy wypalenie znajdzie się jako choroba w ICD, czy też nie, nie jest wiążące, decyzja o tym, co uznać za podstawę zwolnienia ma charakter w pewnej mierze polityczny i to od ustawodawców zależy, jakie reguły zwolnień chorobowych wyznaczą.

Jak podaje raport na temat wypalenia zawodowego Burnout in the workplace: A review of data and policy responses in the EU, przygotowany przez UE (Eurofund, 2018), już dziś w dwóch krajach UE: we Włoszech i na Łotwie wypalenie jest uznawane za chorobę zawodową.

Ponadto w Belgii i Niemczech, mimo iż wypalanie nie jest postrzegane jako choroba, to można otrzymać zwolnienie lekarskie z pracy na podstawie objawów wypalenia, jako istotnego problemu życiowego. Schaufeli i in., (2009) zauważają również, że mimo iż wypalenie nie jest chorobą, to kraje takie jak Holandia i Szwecja wprowadziły odpowiednie procedury diagnostyczne pozywające lekarzom diagnozować wyczerpanie pracą i przewlekły stres.

Podsumowując, wbrew medialnemu szumowi, zmiany w ICD-11 dotyczące wypalenia zawodowego raczej nie sprawią, że automatycznie nasi pracownicy zaczną przynosić dziesiątki zwolnień lekarskich z powodu wypalenia zawodowego. Bardziej precyzyjna definicja może pomóc lekarzom, jak i specjalistom zarządzania ludźmi, dostrzegać objawy wypalenia i walczyć z nimi zanim przerodzą się w poważniejsze problemy. Jednak przerażenie, iż już niedługo większość pracowników będzie przebywać na zwolnieniach z powodu wypalenia nie jest uzasadnione.

Warto zauważyć, że nawet gdyby wypalenie uznano za chorobę, to wciąż można przypuszczać, że jego diagnozowanie byłoby dość trudne, a co za tym idzie, w praktyce lekarze rzadko diagnozowaliby wypalenie zawodowe jako podstawę do zwolnienia chorobowego.

Po pierwsze, wypalenie nie rozwija się z dnia na dzień. Wypalenie wynika z przewlekłego stresu, więc należałoby wykazać, że pracownik doświadcza przekraczającego jego możliwości stresu zawodowego przez długi czas. Po drugie, wypalenie należy różnicować z innymi problemami zdrowotnymi, takimi jak np. zaburzenia nastroju, tymczasem obecnie brak jasnych kryteriów diagnostycznych wypalenia zawodowego.

Można przypuszczać, że lekarze mający do czynienia z pacjentem przewlekle wyczerpanym pracą, ze skrajnie negatywnymi przekonaniami na temat pracy, raczej zdiagnozują u niego lepiej im znane choroby, np. zaburzenia nastroju niż niedookreślone "wypalenie". Takie przypuszczenia potwierdzają dane dotyczące przypadku wypalenia w krajach, które dopuszczają zwolnienia z pracy na podstawie wypalenia.

Przykładowo w latach 2012-2016 we Włoszech rozpoznano zaledwie 128 przypadków wypalenia, a pamiętać należy, że żyje tam ponad 60 milionów ludzi. W Belgii szacuje się, że "kliniczne" wypalenie występuje u mniej niż 1 proc. pracującej populacji, a w Niemczech u 3 proc. pracujących (Eurofund, 2018).

Czy jednak to, iż wypalenie w najbliższym czasie raczej nie będzie podstawą do wystawiania zwolnień lekarskich powinno uspokajać specjalistów HR? Nic bardziej mylnego. Mimo iż wypalenie nie jest aktualnie klasyfikowane jako choroba przez WHO, może ono negatywnie oddziaływać na zdrowie pracowników, jak i efektywność pracy firmy (por. Bakker, Demerouti, Verbeke, 2004; Halbesleben, Buckley, 2004). Dlatego konieczne jest dokładanie wszelkich starań, by pracownicy naszej firmy nie byli wypaleni, by ich poziom wyczerpania i cynizmu nie był wysoki.

Wypalenie, zdaniem WHO, powstaje jako efekt długotrwałego nadmiernego stresu, z którym pracownik nie może sobie poradzić. Zatem rola specjalistów HR w prewencji wypalenia zawodowego jest dwojaka.

Po pierwsze, specjaliści zarządzania ludźmi powinni dbać o to, by poziom stresu był umiarkowany i powinni redukować czynniki będące dla pracowników największymi utrudnieniami w dobrym wykonywaniu pracy. Po drugie, specjaliści HR powinni dawać pracownikom narzędzia do radzenia sobie ze stresem, jaki powoduje praca, czyli dostarczać zasobów pracy, które pomagają zmagać się z trudnościami pracy.

Jeśli pracownicy doświadczają wysokiego poziomu stresu, np. na skutek konieczności dużego tempa pracy, to możemy zmniejszyć ten stres albo poprzez obniżenie tempa pracy (usunięcie wymagania), albo poprzez poprawienie organizacji pracy, np. częstsze przerwy, rotację na stanowiskach (zapewnienie zasobów pracy).

W profilaktyce wypalenia, oprócz interwencji i działań planowanych odgórnie przez kierownictwo, istotne może być też konsultowanie się z pracownikami. Pytanie pracowników o zdanie, o to co im w pracy przeszkadza, a co ich wspiera może pomóc zdiagnozować źródła stresu i określić potrzebne pracownikom zasoby.

Dzięki badaniom opinii pracowników możemy poznać wymagania, z jakimi mierzą się pracownicy i zastanowić się, jak najlepiej redukować ich uciążliwość, czy robić to poprzez ich eliminowanie, czy może poprzez dostarczenie pracownikom narzędzi radzenia sobie z nimi.

Szum medialny, jaki powstał wokół "zwolnień lekarskich z powodu wypalenia", można potraktować jako dzwonek alarmowy, pokazujący, że już dziś najwyższy czas, by poważnie zainteresować się problemem wypalenia w naszej organizacji.

Nie ma co czekać z profilaktyką wypalenia zawodowego aż pracownicy zaczną przynosić z jego powodu zwolnienia lekarskie. Świadomość istnienia wypalenia zawodowego i jego negatywnych oddziaływań na pracowników wciąż wzrasta, obecnie wypalenie nie jest jeszcze postrzegane jako choroba, ale niektóre kraje wprowadzają już odpowiednie polityki zwalczania wypalenia.

Jest zatem wysoce prawdopodobne, że w najbliższych latach, wraz z akumulacją badań na temat negatywnego oddziaływania wypalenia na pracowników, wypalenie zacznie być postrzegane jako choroba zawodowa mająca negatywne konsekwencje dla jednostki i społeczeństwa.

Jeśli dziś zignorujemy wyzwania, jakie stawia przed nami wypalenie pracowników, to pewnego dnia w przyszłości rzeczywiście możemy obudzić się przerażeni, gdy WHO uzna wypalenie za chorobę zawodową.

O ile większość specjalistów zarządzania ludźmi zdaje sobie sprawę, że wypalenie wśród załogi to nic dobrego i że generuje ono koszty, to zwykle dopóki te koszty nie staną się jasno widoczne np. poprzez wzrost liczby zwolnień chorobowych, dopóty zwykle staramy się ignorować problem. Warto nie czekać i już teraz zastanowić się, co zrobić, by pomóc pracownikom pracować efektywnie, promować ich zaangażowanie i chronić załogę naszej firmy przed rozwojem wyczerpania.

W procesie prewencji wypalenia zawodowego z pewnością jednym z użytecznych w praktyce narzędzi mogą być rzetelnie prowadzone badania opinii pracowników. Prowadząc badania wypalenia zawodowego, warto zwracać uwagę nie tylko na diagnozę poziomu wypalenia w firmie, ale także na analizę czynników, które się z nim wiążą. Czynniki, które mogą najsilniej wiązać się z powstawaniem wypalenia (Eurofund, 2018; Leiter, Maslach, 2003) i na których badanie należy zwrócić szczególną uwagę w praktyce zarządzania ludźmi, to:

  • wysoki poziom stresu zawodowego,
  • konflikty interpersonalne w miejscu pracy,
  • brak wsparcia społecznego w pracy,
  • zbyt duże obciążenie pracą,
  • zbyt długie godziny pracy,
  • brak równowagi pomiędzy wysiłkiem wkładanym w pracę a oczekiwanymi za pracę nagrodami finansowymi i niefinansowymi (szacunek, prestiż, docenienie pracy),
  • niski poziom autonomii zawodowej,
  • poczucie niesprawiedliwego traktowania,
  • duży rozdźwięk pomiędzy pracą, którą pracownik chciałby wykonywać a pracą, którą musi wykonywać w rzeczywistości.

Profilaktyka wypalenia w zarządzaniu ludźmi staje się coraz ważniejsza także dlatego, że współczesne prace w coraz większym stopniu wymagają samodzielnego działania i wykorzystania wielu różnorodnych umiejętności (Wegman, Hoffman, Carter, Twenge, Guenole, 2018).

Jak przewidują ekonomiści (Autor, Levy, Murnane, 2003) z czasem coraz mniej może być zawodów, które wymagają jedynie rutynowej, powtarzalnej pracy, a coraz więcej takich, które wymagają działań nierutynowych i kreatywnych.

Sprawia to, że negatywna rola wypalenia jako choroby z poważnymi konsekwencjami dla efektywności pracy może być dostrzeżona, bo pracownik wypalony to pracownik pasywny, cyniczny, bez własnej inicjatywy i pomysłów, a tacy pracownicy w gospodarce przyszłości mogą generować szczególnie wysokie koszty.

Wypalenie ma wiele przyczyn, nie wszystkie są dziś nam znane, a niektóre wiążą się nie z organizacją pracy, ale z osobowością pracownika (Alarcon, Eschleman, Bowling, 2009), dlatego nigdy całkowicie nie ochronimy naszych pracowników przed wypaleniem. Jednak jeśli w firmie będą prowadzone systematyczne badania opinii pracowników, a kierownictwo będzie wyciągało na ich podstawie wnioski, to możemy minimalizować nasilenie wypalenia.

Badania opinii pracowników dają szansę wykryć, co generuje nadmierny stres u pracowników oraz ocenić ich postawy wobec pracy. Dzięki badaniom opinii zyskujemy wiedzę, dzięki której mamy możliwość - jeśli oczywiście zechcemy - podjąć działania ukierunkowane na poprawę warunków pracy i zmianę przekonań pracowników. Prowadząc regularne badania opinii pracowników nie musimy obawiać się tego, że pracownicy będą mogli otrzymać zwolnienie lekarskie z powodu wyczerpania, bo poziom wyczerpania będziemy monitorować i kontrolować.

Konrad Kulikowski

Biznes INTERIA.PL na Twitterze. Dołącz do nas i czytaj informacje gospodarcze

Bibliografia:

Alarcon, G., Eschleman, K. J., & Bowling, N. A. (2009). Relationships between personality variables and burnout: A meta-analysis. Work & stress, 23, 244-263. https://doi.org/10.1080/02678370903282600
Autor, D. H., Levy, F., & Murnane, R. J. (2003). The skill content of recent technological change: An empirical exploration. The Quarterly journal of economics, 118, 1279-1333. https://doi.org/10.3386/w8337
Bakker, A. B., Demerouti, E., & Verbeke, W. (2004). Job burnout. Annual review of psychology, 52, 397-422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
Bezprawnik (2019) L4 z powodu wypalenia zawodowego będzie wreszcie możliwe. WHO uwzględniła chorobę w klasyfikacji, https://bezprawnik.pl/zwolnienie-lekarskie-z-powodu-wypalenia-zawodowego/
Dziennik Zachodni (2019) Wypalenie zawodowe powodem L4? https://dziennikzachodni.pl/wypalenie-zawodowe-powodem-l4-decyzja-who-wypalenie-zawodowe-to-choroba-konieczne-leczenie-i-zwolnienie-lekarskie-10-6-2019-r/ar/c14-14186311
Eurofund (2018) Burnout in the workplace: A review of data and policy responses in the EU https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef18047en.pdf
Halbesleben, J. R. B., & Buckley, M. R. (2004). Burnout in organizational life. Journal of Management, 30(6), 859-879. https://doi.org/10.1016/j.jm.2004.06.004
ICD-10 (2019) International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems 10th Revision https://icd.who.int/browse10/2016/en
Leiter, M. P., & Maslach, C. (2003). Areas of Worklife: a Structured Approach To Organizational Predictors of Job Burnout. Research in Occupational Stress and Well Being, 3(August 2017), 91-134. https://doi.org/10.1016/S1479-3555(03)03003-8
Rzeczpospolita (2019) Na wypalenie zawodowe będzie można dostać zwolnienie lekarskie https://www.rp.pl/Medycyna-i-zdrowie/190529292-Na-wypalenie-zawodowe-bedzie-mozna-dostac-zwolnienie-lekarskie.html
Salon 24 (2019) Wypalenie zawodowe stanem chorobowym. Będzie można dostać zwolnienie lekarskie. https://www.salon24.pl/u/zdrowie/959938,wypalenie-zawodowe-stanem-chrobowym-bedzie-mozna-dostac-zwolnienie-lekarskie
Schaufeli, W. B., Leiter, M. P., Maslach, C., Michael, P. L., & Christina, M. (2009). Burnout: 35 years of research and practice. Career Development International, 14(3), 204-220. https://doi.org/10.1108/13620430910966406
Wegman, L. A., Hoffman, B. J., Carter, N. T., Twenge, J. M., & Guenole, N. (2018). Placing Job Characteristics in Context: Cross-Temporal Meta-Analysis of Changes in Job Characteristics Since 1975. Journal of Management, 44(1), 352-386. https://doi.org/10.1177/0149206316654545
WHO (2019) Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases https://www.who.int/mental_health/evidence/burn-out/en/
Żebrowski P., (2019) Wypalenie zawodowe już w wykazie WHO, ale zwolnienia na to lekarz nie wystawi. https://www.prawo.pl/kadry/zwolnienie-lekarskie-na-wypalenie-zawodowe-na-to-bedzie-trzeba,429753.html


Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Finanse / Giełda / Podatki
Bądź na bieżąco!
Odblokuj reklamy i zyskaj nieograniczony dostęp do wszystkich treści w naszym serwisie.
Dzięki wyświetlanym reklamom korzystasz z naszego serwisu całkowicie bezpłatnie, a my możemy spełniać Twoje oczekiwania rozwijając się i poprawiając jakość naszych usług.
Odblokuj biznes.interia.pl lub zobacz instrukcję »