Rosja jest jednym z największych na świecie producentów i eksporterów nawozów zawierających azot. Mimo zachodnich sankcji, w 2022 r. przychody z eksportu rosyjskich nawozów wzrosły o 70 proc. Eksperci wskazują m.in. na wyższe ceny tych produktów ale też na niższe niż w Europie koszty własne. Przypominają, że rosyjscy producenci odnoszą dodatkowe korzyści z niższych cen za energię.
Ryzyko uzależnienia się od Rosji
"W gorszej sytuacji są europejscy producenci nawozów, których niepokoi rosnący import i nierówna konkurencja z Rosją" - donosi agencja Bloomberg. Twierdzą oni, że dla Europy istnieje realne ryzyko uzależnienia się od tanich rosyjskich nawozów azotowych, przede wszystkim mocznikowych. - Z punktu widzenia europejskiego bezpieczeństwa żywnościowego jest to bardzo złe – mówi cytowany przez Bloomberga Antoine Hodja, dyrektor generalny stowarzyszenia branżowego producentów nawozów Fertilizers Europe.
Zobacz również:
Jego zdaniem sytuacja jest bardzo niebezpieczna również dla europejskiego przemysłu, który od dwóch lat nadrabia straty wywołane agresją Rosji na Ukrainę. Najważniejszym surowcem w procesie wytwarzania nawozów azotowych jest gaz. Jego dostawy zmniejszyły się w 2022 r., co doprowadziło do wstrzymania produkcji większości nawozów w Europie. Sytuację pogorszył kryzys energetyczny i rosnące koszty prądu. "Import z Rosji podważa wysiłki i nakłady ponoszone od dwóch lat w celu przywrócenia mocy produkcyjnych w Europie po wybuchy wojny na Ukrainie" - skarży się w wydanym komunikacie Fertilizers Europe.
Ukryty eksport gazu
Producenci twierdzą też, że kupowanie nawozów jest dla Moskwy "ukrytym eksportem gazu". - Rosja w rzeczywistości eksportuje go więcej niż pozwalają unijne ograniczenia. Tyle tylko, że zastępuje część gazu nawozami azotowymi - wskazuje cytowany przez portal luxtimes.lu Svein Tore Holsether, dyrektor naczelny Yara International, jednego z największych światowych producentów nawozów mineralnych na bazie azotu. - To paradoks, że celem sankcji jest zmniejszenie zależności Europy od Rosji, a teraz bezmyślnie kupujemy tam tak ważne dla wzrostu roślin nawozy - podkreśla Holsether.
Zobacz również:
Istnieją też obawy, że Moskwa mogłaby wykorzystać swoją zwiększoną dominację na rynku nawozów do wywierania wpływów politycznych, tak jak zrobiła to w przypadku dostaw energii.
"Kiedy wytwarzasz produkt tak ważny dla produkcji żywności, jest to potężne narzędzie" – twierdzą unijni eksperci. Wskazują, że najwyższą cenę uzależnienia się od rosyjskich nawozów zapłacą najbiedniejsi. Przykładem jest Afryka, gdzie - ze względu na narzucane im wysokie ceny - rolnicy niemal całkowicie zaprzestali stosowania nawozów. To z kolei zmniejsza plony i pogłębia światowy kryzys żywnościowy.
Obawy producentów potwierdzają dane Eurostatu. Według europejskiego urzędu statystycznego od czerwca 2022 r. do czerwca 2023 r. UE sprowadziła z Rosji dwa razy więcej mocznika – najbardziej powszechnego nawozu – w porównaniu z poprzednim okresem rozliczeniowym. W bieżącym sezonie import ze wschodu nieco spadł, ale nadal jest wysoki i stanowi jedną trzecią całkowitego importu mocznika do państw wspólnoty.
