Spis treści:
- Jakie długi nigdy się nie przedawniają?
- Czym jest przedawnienie długu?
- Hipoteka a przedawnienie
- Po jakim czasie przedawniają się inne długi?
Jakie długi nigdy się nie przedawniają?
Lista długów, które się nie przedawniają pozostaje niezmienna od wielu lat. To roszczenia tak istotne, że ustawodawca wyłączył je z mechanizmu wygaszania. Mamy tu do czynienia z pięcioma kategoriami.
- Długi wynikające z prawa własności nieruchomości - chodzi o roszczenia windykacyjne (o wydanie rzeczy) oraz negatoryjne (o usunięcie naruszeń), które mogą być dochodzone bez ograniczeń czasowych.
- Roszczenia o zniesienie współwłasności - jeśli kilka osób posiada wspólnie nieruchomość, każdy współwłaściciel może żądać zniesienia współwłasności w dowolnym momencie, nawet po wielu dekadach.
- Roszczenia o naprawienie szkody jądrowej - ze względu na charakter tych szkód, który jest długotrwały, często dotyczący zdrowia, roszczenia te nie przedawniają się nigdy.
- Roszczenia wynikające ze zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości - ich nieprzedawnialność wynika z prawa krajowego i prawa międzynarodowego.
- Roszczenia niemajątkowe, m.in. ze stosunków rodzinno-opiekuńczych - to roszczenia dotyczące dóbr osobistych lub relacji rodzinnych (np. ustalenie ojcostwa). Nie mają charakteru majątkowego, dlatego nie podlegają klasycznym terminom przedawnienia.
W tym zestawie jest kilka kategorii, które mogą dotyczyć zwykłego Kowalskiego, takie jak długi dotyczące prawa własności czy roszczenia niemajątkowe. To sprawy, które mogą wpłynąć bezpośrednio na życie nawet po upływie wielu dekad.
Czym jest przedawnienie długu?
Przedawnienie to mechanizm opisany w art. 117-118 kodeksu cywilnego, który umożliwia dłużnikowi uchylenie się od spłaty długu po upływie określonego czasu. Jest to możliwe tylko wtedy, jeśli wierzyciel w tym okresie nie podejmował działań prawnych prowadzących do odzyskania należności. Od 2018 roku ogólny termin wynosi sześć lat dla większości roszczeń majątkowych oraz trzy lata dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą. Końcowy dzień okresu przedawnienia przypada na koniec roku kalendarzowego, jeśli termin wynosi dwa lata lub więcej.
Warto podkreślić, że samo upływanie czasu nie gwarantuje przedawnienia. Jego bieg można przerwać m.in. wszczęciem postępowania, podpisaniem ugody albo nawet częściową wpłatą. Po takim przerwaniu termin liczy się od nowa, co w praktyce oznacza, że pewne długi mogą być ścigane niemal w nieskończoność, jeśli wierzyciel pozostaje aktywny.
Hipoteka a przedawnienie
Kredyty hipoteczne ma obecnie ponad 2 miliony Polaków. Choć ich spłacalność jest bardzo wysoka i rzetelna, niektórzy mogą się zastanawiać, czy długi hipoteczne się przedawniają. Samo roszczenie osobiste z tytułu kredytu hipotecznego co do zasady przedawnia się po sześciu latach, jednak roszczenie zabezpieczone hipoteką, czyli możliwość dochodzenia należności z nieruchomości nie ulega przedawnieniu.
Oznacza to, że nawet jeśli dług kredytowy na papierze jest przedawniony, bank może nadal żądać jego zaspokojenia z nieruchomości. Dzieje się tak dlatego, że hipoteka jako ograniczone prawo rzeczowe istnieje tak długo, jak długo istnieje wpis w księdze wieczystej. To kluczowa różnica, która sprawia, że zobowiązania hipoteczne są w praktyce egzekwowalne bezterminowo.
Po jakim czasie przedawniają się inne długi?
Choć część roszczeń nie znika nigdy, zdecydowana większość długów ma określone terminy przedawnienia. W tym przypadku obowiązują te same zasady, które wynikają z nowelizacji z 2018 roku. Ogólny termin to sześć lat, a trzy lata dotyczą świadczeń okresowych i roszczeń przedsiębiorców. Dokładny czas zależy jednak od charakteru długu i daty jego wymagalności.
Na przykład długi podatkowe wygasają po pięciu latach liczonych od końca roku podatkowego, a długi z tytułu umów cywilnych po sześciu latach. Zaległości alimentacyjne przedawniają się po trzech latach od momentu ich powstania. Różne okresy dotyczą także umów ubezpieczeniowych, opłat za media czy decyzji administracyjnych. W każdym przypadku jakikolwiek kontakt wierzyciela z dłużnikiem, zakończony uznaniem długu lub formalną czynnością, może wyzerować termin i uruchomić go na nowo.
