Spis treści:
- Mercosur - co to takiego?
- Kiedy umowa UE-Mercosur wejdzie w życie?
- Umowa handlowa UE-Mercosur i liberalizacja dwustronnego handlu
- Europejscy rolnicy pełni obaw w związku z umową z Mercosur
Po 25 latach negocjacji w sobotę 17 stycznia 2026 r. w Asunción, stolicy Paragwaju (który sprawuje obecnie rotacyjne przywództwo w Mercosur), w obecności przewodniczącego Rady Europejskiej Antonio Costy i szefowej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen, zostaną podpisane umowy przypieczętowujące alians handlowy Unii Europejskiej i krajów Mercosur: Umowa o Partnerstwie UE-Mercosur (EMPA) oraz Tymczasowa Umowa Handlowa (iTA) między stronami. Decyzję o podpisaniu obu dokumentów przyjęła 9 stycznia 2026 r. Rada Europejska w drodze głosowania. Przeciwko opowiedziały się Polska, Austria, Francja, Irlandia i Węgry.
"To ważny kamień milowy w długofalowych relacjach UE z partnerami z krajów Mercosur - Argentyną, Brazylią, Paragwajem i Urugwajem - odzwierciedlający zaangażowanie Unii Europejskiej w budowanie partnerstw na całym świecie w celu dywersyfikacji handlu i umacniania wielostronnego ładu opartego na zasadach" - czytamy w oficjalnym oświadczeniu na stronie KE zapowiadającym uroczyste podpisanie umowy UE-Mercosur.
Mercosur - co to takiego?
Mercosur (Mercado Común del Sur - Wspólny Rynek Południa) to międzynarodowa organizacja gospodarcza powołana do istnienia w roku 1991 traktatem z Asunción. Należą do niej Argentyna, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj - a formalnie także Wenezuela, której członkostwo od 2016 r. jest jednak zawieszone.
W 2024 roku traktat akcesyjny do Mercosur podpisała jeszcze Boliwia, jednak obecnie jest ona w trakcie 4-letniego okresu, w którym musi ona dostosować swoje ustawodawstwo do regulacji obowiązujących w krajach Mercosur. Wcześniej Boliwia była tzw. krajem stowarzyszonym - obecnie w gronie tych krajów (korzystających ze strefy wolnego handlu, bez udziału w unii celnej) znajdują się Chile, Peru, Ekwador, Kolumbia, Gujana i Surinam.
Powierzchnia krajów zrzeszonych w Mercosur to około 15 mln km kw., a ich łączna populacja przekracza 295 mln ludzi. Językami urzędowymi wspólnoty są hiszpański i portugalski. Mercosur to najsilniejsza organizacja gospodarcza w Ameryce Łacińskiej. Do jej najważniejszych organów należy Rada Wspólnego Rynku, złożona z ministrów spraw zagranicznych i gospodarki krajów członkowskich.
Kiedy umowa UE-Mercosur wejdzie w życie?
Umowa Partnerska UE-Mercosur wejdzie w życie po ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie UE. Tymczasowa Umowa Handlowa (iTA) będzie jeszcze przedmiotem głosowania Parlamentu Europejskiego podczas najbliższej sesji plenarnej, która rozpoczyna się 19 stycznia 2026 r. PE nie może zmieniać treści tej umowy, może ją zatwierdzić albo odrzucić.
Na stole jest też wniosek o skierowanie umowy do Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) - przyjęcie go będzie miało dalekosiężne skutki; należy spodziewać się, że proces ratyfikacji umowy może zostać wstrzymany do czasu, aż TSUE wyda opinię prawną w sprawie umowy, orzekając o jej zgodności z traktatami UE. W piątek 16 stycznia PAP podał, powołując się na źródła unijne, że wydanie opinii TSUE ws. umowy handlowej UE z Mercosur może zająć 18-24 miesiące.
Według tych samych unijnych źródeł, jeśli wniosek o skierowanie prośby o opinię TSUE zostanie odrzucone przez europosłów w głosowaniu plenarnym, to wtedy głosowanie Parlamentu Europejskiego nad całą umową będzie mogło mieć miejsce w kwietniu lub w maju 2026 r. Gdyby PE zaakceptował wtedy umowę UE-Mercosur i gdyby została ona ratyfikowana, także przez kraje Mercosur, to mogłaby ona wejść w życie tuż przed końcem roku. Gdyby natomiast PE odrzucił umowę w głosowaniu, proces ratyfikacji umowy zostałby zatrzymany.
Fakt, że Ursula von der Leyen podpisze umowę handlową z Mercosur 17 stycznia, a głosowanie w PE odbędzie się dwa dni później, budzi kontrowersje. Rzecznik KE Olof Gill stwierdził w tym kontekście, że "unijny traktat dopuszcza możliwość, by umowa handlowa z Mercosur weszła w życie przed jej zatwierdzeniem przez Parlament Europejski", ściągając na Komisję oskarżenia o łamanie procedur.
Umowa handlowa UE-Mercosur i liberalizacja dwustronnego handlu
Umowa handlowa UE-Mercosur przewiduje stopniowe znoszenie ceł na ponad 90 proc. dwustronnego handlu.
Blok Mercosur ma stopniowo znosić cła importowe na 91 proc. dóbr trafiających na południowoamerykańskie rynki z UE - ma się to stać w okresie do 10 lat (w przypadku większości produktów). Dłuższy okres przejściowy będzie obowiązywać w odniesieniu do towarów wrażliwych. Zniesione zostaną także wysokie cła obowiązujące w krajach Mercosur na produkty rolno-spożywcze z UE. W przypadku części produktów nabiałowych w ciągu 10 lat zostaną stopniowo wprowadzone zerowe stawki celne - dotyczy to m.in. sera, mleka w proszku czy mleka modyfikowanego dla dzieci (w odniesieniu do określonych wolumenów eksportu).
UE ma znieść 92 proc. ceł na towary importowane z krajów Mercosur, z czego ok. 76 proc. zostanie wyeliminowanych natychmiast po wejściu w życie umowy, a pozostałe taryfy będą wygaszane w okresach przejściowych.
Nastąpić ma także liberalizacja w zakresie handlu usługami i inwestycjami między krajami UE a Mercosur.
Istotną częścią umowy UE-Mercosur są kontyngenty, czyli ustalone wielkości dostaw produktów rolnych - takich jak wołowina, drób, miód czy cukier - które będą objęte bezcłowym handlem. W reakcji na protesty europejskich rolników, Bruksela wprowadziła na ostatniej prostej zaostrzone klauzule ochronne do umowy (optowała za nimi m.in. Polska) - środki zaradcze będą mogły być aktywowane już wtedy, kiedy ceny produktów wrażliwych w UE, w efekcie napływu towarów z Mercosur, spadną o 5 proc.
Europejscy rolnicy pełni obaw w związku z umową z Mercosur
Europejscy rolnicy, protestując przeciwko umowie UE-Mercosur, podnosili, że nie będą w stanie konkurować z potężnymi latyfundiami południowoamerykańskimi. Wskazywali także, że rolnicy w Ameryce Południowej nie muszą przestrzegać restrykcyjnych wymogów dotyczących ochrony środowiska i dobrostanu zwierząt, które obowiązują producentów w UE (wymogi te zwiększają zarazem koszty produkcji). Wreszcie - argumentowali, że hodowcy z krajów Mercosur mogą stosować chemiczne środki ochrony roślin zakazane w UE.
Komisja Europejska ze swej strony podkreśla korzyści z liberalizacji handlu UE-Mercosur dla europejskiego przemysłu, w tym samochodowego, odzieżowego, farmaceutycznego czy chemicznego, co ma stanowić ważny krok na drodze do reindustrializacji Europy. Akcentowane jest też pozyskanie nowych rynków zbytu w dobie coraz większej ekspansji handlowej Chin, a także nasilania się amerykańskiego protekcjonizmu.
