Umowa UE-Mercosur to największe porozumienie handlowe, jakie Unia Europejska kiedykolwiek zawarła poza Starym Kontynentem. Negocjacje w tej sprawie rozpoczęły się pod koniec lat 90. XX wieku.
Mercosur, czyli Wspólny Rynek Południa, to międzynarodowa organizacja gospodarcza powołana do istnienia w 1991 r. na mocy traktatu podpisanego w stolicy Paragwaju - Asuncion. Pełnym członkostwem w organizacji cieszą się Argentyna, Boliwia, Brazylia, Paragwaj i Urugwaj (w gronie tym była jeszcze Wenezuela, ale od 2016 r. jej członkostwo jest zawieszone). Kraje członkowskie tworzą wspólny rynek w Ameryce Łacińskiej i są powiązane unią celną.
Umowa UE-Mercosur staje się faktem. Co oznacza w praktyce?
Po tym, jak państwa UE porozumiały się co do zawarcia umowy z Mercosur (według źródła unijnego, na które powołała się PAP, przeciw umowie głosowały Polska, Francja, Irlandia, Węgry i Austria, a Belgia wstrzymała się od głosu), przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen może udać się do Paragwaju, by podpisać dokument, który od wielu lat budzi ogromne emocje - nie tylko wśród przedstawicieli europejskiego sektora rolniczego, ale też wśród polityków i konsumentów.
Co zmieni się po podpisaniu umowy UE-Mercosur? Przede wszystkim nastąpi liberalizacja wymiany handlowej między Unią Europejską a krajami Wspólnego Rynku Południa.
Ze swej strony blok Mercosur ma stopniowo znosić cła importowe na 91 proc. dóbr trafiających na południowoamerykańskie rynki z UE - ma to nastąpić w okresie do 10 lat dla większości produktów. Dłuższy okres przejściowy ma obowiązywać w przypadku towarów wrażliwych. Eliminacja ceł - według KE - ma być szczególnie korzystna dla europejskiego przemysłu samochodowego (cła na europejskie pojazdy w krajach Mercosur sięgają 35 procent), producentów części samochodowych, maszyn, chemikaliów, ubrań, lekarstw czy wyrobów skórzanych. Warto zauważyć, że UE będzie mogła eksportować do państw Mercosur tak samochody spalinowe, jak i elektryczne.
Zniesione zostaną także wysokie cła obowiązujące w krajach Mercosur na produkty rolno-spożywcze z UE, takie jak trunki (m.in. wino i whiskey), czekolada czy napoje bezalkoholowe. W przypadku części produktów nabiałowych, w ciągu 10 lat mają być stopniowo wprowadzane zerowe stawki celne - dotyczy to m.in. sera, mleka w proszku czy mleka modyfikowanego dla dzieci (w odniesieniu do określonych wolumenów eksportu).
Z kolei UE ma znieść 92 proc. ceł na towary importowane z krajów Mercosur, z czego ok. 76 proc. zostanie wyeliminowanych natychmiast po wejściu w życie umowy, a pozostałe taryfy będą wygaszane w okresach przejściowych.
Nastąpić ma także liberalizacja w zakresie handlu usługami i inwestycjami między krajami UE a Mercosur.
Niepokoje w Europie ws. Mercosur. Rolnicy obawiają się zalewu produktów z Ameryki Łacińskiej
Niepokoje wśród europejskich rolników budzi zwłaszcza fakt, że dostęp do rynku europejskiego zyskają południowoamerykańscy producenci towarów rolno-spożywczych uważanych za "wrażliwe" z punktu widzenia interesów wytwórców z UE. Kraje Mercosur będą mogły m.in. eksportować do UE po obniżonych cłach m.in. wołowinę (kontyngent wynosi 99 tys. ton rocznie), wieprzowinę (kontyngent 25 tys. ton) czy drób (kontyngent 180 tys. ton, bezcłowo).
W piątek 9 stycznia państwa UE zdecydowały o przyjęciu bardziej restrykcyjnej wersji mechanizmu klauzuli ochronnej, reagując na głosy sprzeciwu europejskich rolników. Mechanizm będzie uruchamiany, kiedy ceny produktów wrażliwych w UE spadną o 5 proc. (zamiast 8 proc.).
Krytycy umowy UE-Mercosur podnoszą też, że południowoamerykańskie kraje stosują na szeroką skalę w swoim rolnictwie pestycydy, których używania zabrania krajom członkowskim UE Bruksela. Wskazują przy tym tak na aspekt nierównego traktowania rolników w obu blokach, jak i na niebezpieczeństwa zdrowotne dla europejskich konsumentów.
Według danych Eurostatu, całkowita wartość handlu towarami między UE a Mercosurem wyniosła 109 mld euro w 2023 r. Eksport z UE do Mercosuru, o wartości 55,9 mld euro, był nieznacznie wyższy niż import do UE z Mercosuru, który wyniósł 53,8 mld euro (UE odnotowała nadwyżkę handlową w wysokości ponad 2 mld euro).
W podziale na państwa, Brazylia miała największy udział w całkowitym handlu Mercosuru z UE (78,1 proc.), Argentyna miała udział na poziomie 17,5 proc., Urugwaj na poziomie 3,3 proc., a Paragwaj na poziomie 1,1 proc.
W 2023 r. kraje Mercosur eksportowały do UE głównie nieprzetworzone produkty rolne, będące kluczowym "wsadem" w procesie produkcji towarów przetworzonych w UE (ich udział w łącznym eksporcie z Mercosur do UE wyniósł w 2023 r. 42,7 proc.).
Katarzyna Dybińska
