Rosną ceny węgla, drożyzna panuje na rynku gazu, na dodatek, otwiera się w nowym oknie coraz więcej trzeba płacić za prawa do emisji CO2. Na domiar złego w ostatnich miesiącach ze względu na pogodę mniej wydajna była energetyka wiatrowa. Sytuacja się nie poprawia, bo sezon grzewczy za pasem, co oznacza, że popyt na surowce i energię elektryczną będzie rósł. Eksperci oceniają, że nerwowość może utrzymać się do końca zimy.
Wspólny problem
Zobacz również:
Hiszpania domagała się, by na kolejnym, październikowym szczycie unijnych przywódców poruszony został temat wzrostu cen energii. Przedstawiciele tamtejszych władz liczą na dyskusję o możliwościach poprawy unijnych ram regulacyjnych na rynkach energii. Propozycję z zadowoleniem przyjęły Włochy, Malta i Portugalia.
Barcelona wzywała Komisję, by opracowała wskazówki, jak państwa członkowskie mogą reagować na tego typu drastyczne wzrosty cen energii, by uniknąć każdorazowej improwizacji i stosowania środków doraźnych z nadzieją, że KE nie będzie im się sprzeciwiać. Opowiada się za ograniczeniem spekulacji na rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla.
Apel o podjęcie tematu na forum unijnym został wysłuchany. Przywódcy UE spotkają się za trzy tygodnie i odniosą się do kwestii wysokich cen i łagodzenia ich wpływu na europejskich konsumentów. Temat został dodany do porządku obrad szczytu, który odbędzie się 21 i 22 października.
Hiszpańskie cięcie podatków
Komisja wcześniej ogłaszała, że stworzony zostanie Społeczny Fundusz Klimatyczny, z którego środki kierowane będą na wsparcie najbardziej narażonych grup. Jego budżet na lata 2025-2032 ma wynieść 72,2 mld euro. Fundusz ma zapobiec narastaniu problemu ubóstwa energetycznego, na które w tej chwili cierpi 34 mln Europejczyków. Część państw bierze jednak już teraz sprawy w swoje ręce. Dopłaty do cen energii dla konsumentów wprowadzają np. Włochy, Francja, Grecja, Hiszpania.
Zobacz również:
W Hiszpanii koszt jednej megawatogodziny wzrósł z 46 euro przed rokiem do 154 euro obecnie. Według Narodowego Instytutu Statystycznego rachunki za prąd konsumentów wzrosły w sierpniu o prawie 8 proc. w porównaniu z lipcem i o 35 proc. rok do roku. Premier Hiszpanii Pedro Sánchez zapowiadał szereg środków mających na celu obniżenie rosnących kosztów gazu ziemnego i energii elektrycznej dla konsumentów.
- Są firmy energetyczne, które w tej chwili osiągają nadzwyczajne zyski. To jest dla mnie nie do zaakceptowania, ponieważ są to zyski wynikające z ewolucji cen energii - mówił premier w wywiadzie telewizyjnym. - Zamierzamy odebrać te korzyści firmom energetycznym, które mogą sobie na to pozwolić, i przekierować je do konsumentów (...), aby ograniczyć koszty gazu, a także obniżyć rachunki za energię elektryczną - dodał.
W efekcie Hiszpania zdecydowała się na obniżenie podatków od energii dla gospodarstw domowych i wprowadziła opłatę dla producentów energii odnawialnej, która ma obowiązywać do marca. Pieniądze z opłaty zasilą budżety konsumentów. Podobne rozwiązanie szykuje dla elektrowni jądrowych. Rząd tłumaczy, że tego typu elektrownie nie płacą za emisję CO2, a czerpią zyski dzięki wysokim cenom energii. Producenci zielonej energii protestują. Podkreślają, że sprzedają dużo energii po wcześniej ustalonych cenach, w ramach umów na czas określony.
Dotacje i rekompensaty
Francja z kolei ogłosiła jednorazową płatność w wysokości 100 euro dla prawie 6 milionów gospodarstw domowych, które już otrzymują od rządu bony energetyczne. Ale to nie wszystko. Tamtejszy rząd zamierza blokować podwyżki cen gazu i energii elektrycznej do kwietnia. Planuje też obniżyć podatki od energii. - Zamierzamy wprowadzić coś, co nazwałbym tarczą cenową dla gazu i elektryczności - mówił premier Jean Castex w wystąpieniu telewizyjnym. - Zamierzamy chronić się przed podwyżkami cen - dodał.
Natomiast rząd włoski przeznaczy 3 mld euro na dotacje dla obywateli najbardziej wrażliwych na wzrost cen. Planuje zamrożenie rachunków za gaz i prąd nawet dla 3 mln gospodarstw domowych. Zniesione zostaną opłaty stałe dla wszystkich rodzin i 6 mln małych firm, a stawka podatku VAT na gaz ziemny w czwartym kwartale zostanie obniżona z 22 proc. do 5 proc. Włochy pokrywają ponad dwie trzecie swoich potrzeb energetycznych importem, a gaz odpowiada za ponad połowę krajowego zużycia energii w gospodarstwach domowych.
W Grecji władze wydadzą na rekompensaty 150 mln euro. Obejmą one około 70 proc. gospodarstw domowych. Zgodnie z planem, za pierwszych 300 kilowatogodzin w miesiącu dostaną one 9 euro wyrównania. Wzrosnąć mają również dotacje dla uboższych gospodarstw na zakup oleju opałowego na zimę.
Jacob Kirkegaard z German Marshall Fund w Stanach Zjednoczonych uważa, że w sytuacji rosnących drastycznie rachunków spaść może poparcie społeczne dla bardziej ekologicznej gospodarki.
Wiceszef KE Frans Timmermans, otwiera się w nowym oknie przekonuje jednak, że podwyżki cen nie są winą polityki unijnej. - Tylko około jedną piątą wzrostu cen można przypisać drożejącym prawom do emisji CO2 - mówił na początku września. Tłumaczył, że za pozostałą część zwyżek odpowiadają niedobory surowców na rynku. - Gdybyśmy mieli zielony ład pięć lat wcześniej, nie bylibyśmy w tej sytuacji. Wtedy bylibyśmy w mniejszym stopniu uzależnieni od paliw kopalnych i gazu ziemnego - dodał.
Monika Borkowska
