Spis treści:
- Czy pracując na umowę zlecenie dostanę emeryturę?
- Kiedy umowa zlecenie wlicza się do lat pracy?
- Czy umowa zlecenie jest korzystna dla emeryta?
Czy pracując na umowę zlecenie dostanę emeryturę?
Polski system emerytalny działa na zasadzie ekwiwalentności: wysokość świadczenia zależy od tego, ile składek wpłynęło na indywidualne konto w ZUS i przez jaki czas były one odprowadzane. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r., osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z wyjątkiem studentów do 26. roku życia. Oznacza to, że każdy miesiąc pracy na zleceniu, od którego odprowadzono składki, powiększa staż emerytalny i kapitał zgromadzony w ZUS.
Prawo do emerytury powstaje jednak dopiero po spełnieniu dwóch warunków: osiągnięciu wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn) oraz posiadaniu minimalnego okresu składkowego i nieskładkowego - 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Tak stanowi art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 17 grudnia 1998 r. Jeśli więc ktoś przez całe życie zawodowe pracował wyłącznie na zleceniu, ale składki były regularnie odprowadzane, ma prawo do emerytury. Problemem może być jednak jej wysokość, ponieważ przy niskich wynagrodzeniach kapitał emerytalny rośnie wolniej niż w przypadku etatu.
Sytuacja komplikuje się w przypadku tzw. zbiegu tytułów do ubezpieczenia. Zgodnie z art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeśli dana osoba pracuje jednocześnie na etacie i wykonuje dodatkowe zlecenie, składki z umowy zlecenie mogą być ograniczone lub w ogóle nieopłacane (jeśli z etatu osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie). W efekcie okres ten nie zawsze w pełni powiększa kapitał emerytalny.
Według danych ZUS z 2024 roku ponad 1,2 mln Polaków pracuje wyłącznie na umowach cywilnoprawnych. Raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego z 2023 roku ("System emerytalny a umowy cywilnoprawne") wskazuje, że przeciętna emerytura osób, które przez większość kariery zawodowej pracowały na zleceniu, może być nawet o 30-40 proc. niższa niż świadczenie etatowców. Warto więc już dziś świadomie dbać o wysokość odprowadzanych składek, a także rozważać dodatkowe formy oszczędzania, takie jak IKE czy PPK, które mogą stać się realnym wsparciem w przyszłości.
Kiedy umowa zlecenie wlicza się do lat pracy?
Umowa zlecenie, jako umowa cywilnoprawna, jest regulowana przez Kodeks cywilny (art. 734-751), a nie przez Kodeks pracy. Dlatego okresy przepracowane na jej podstawie nie są zaliczane do stażu pracy w rozumieniu uprawnień pracowniczych, takich jak urlop wypoczynkowy czy nagrody jubileuszowe. Jednak w przypadku emerytury sytuacja wygląda inaczej: jeśli składki były odprowadzane, czas ten jest traktowany jako okres składkowy i uwzględniany przy obliczaniu emerytury (art. 6 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
W maju 2025 r. Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt nowelizacji, który przewiduje, że od 1 stycznia 2026 r. do stażu pracy będą wliczane także okresy prowadzenia działalności gospodarczej oraz wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenie czy umowy o świadczenie usług. Jak podaje Gov.pl, zmiana ta obejmie miliony osób, które dotąd pozostawały poza systemem uprawnień pracowniczych. Osoby, które przez dekadę pracowały wyłącznie na zleceniu, będą mogły doliczyć ten czas do stażu pracy, a więc zyskają prawo do dłuższego urlopu czy wyższych odpraw.
Czy umowa zlecenie jest korzystna dla emeryta?
Dla osób, które osiągnęły wiek emerytalny i pobierają świadczenie, umowa zlecenie jest jedną z najczęściej wybieranych form dorabiania. Jeśli jest to jedyny tytuł do ubezpieczeń, emeryt podlega obowiązkowo składkom społecznym (emerytalnej, rentowej, wypadkowej) oraz zdrowotnej - tak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli senior równolegle pracuje na etacie i osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie, zlecenie obciążone jest wyłącznie składką zdrowotną.
Warto pamiętać o limitach dorabiania. Zgodnie z art. 103-106 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, osoby pobierające wcześniejszą emeryturę lub rentę muszą kontrolować wysokość dodatkowych dochodów. Przekroczenie progu 70% przeciętnego wynagrodzenia skutkuje zmniejszeniem świadczenia, a osiągnięcie 130% przeciętnej pensji może zawiesić jego wypłatę. Limity te nie obowiązują jednak osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny.
