Spis treści:
- Czym jest zrzeczenie się spadku?
- Jak zrzec się spadku?
- Co jest potrzebne do zrzeczenia się spadku?
- Odrzucenie spadku. To jest niezbędne
Czym jest zrzeczenie się spadku?
Zrzeczenie się spadku to czynność prawna, która pozwala uprawnionej do dziedziczenia osobie uniknąć przyjęcia spadku. Mówimy tutaj zarówno o aktywach, takich jak środki pieniężne czy nieruchomości, oraz jednocześnie o pasywach, czyli długach i zobowiązaniach spadkodawcy. Zanim wytłumaczymy, jak zrzec się spadku, trzeba wyjaśnić różnice pomiędzy odrzuceniem spadku a zrzeczeniem się dziedziczenia. Zdarza się, całkowicie błędnie, łączyć te dwie definicje.
Zacznijmy od tego, czym jest zrzeczenie się dziedziczenia. Zgodnie z polskim Kodeksem cywilnym występuje ono jeszcze za życia spadkodawcy i musi być zawarte w formie aktu notarialnego. Co ważne z perspektywy zrzeczenia się spadku, taka umowa zacznie obowiązywać dopiero po śmierci spadkodawcy. Warto mieć świadomość, decydując się na taki krok, że po sporządzeniu takiej umowy spadkobierca nie będzie miał żadnych spraw do spadku. Co istotne z perspektywy dziedziczenia, taka osoba nie będzie miała też prawa do zachowku.
Kolejna możliwość, którą gwarantuje polskie prawo, to odrzucenie spadku. W tym przypadku możemy odrzucić gwarantujące nam prawo do spadku, ale tylko w momencie śmierci spadkodawcy. Odrzucenie spadku to jednostronne oświadczenie woli, składane w ciągu sześciu miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania, czyli zwykle śmierci spadkodawcy. Odrzucenie wyłącza spadkobiercę od dziedziczenia aktywów i długów, traktując go, jakby nie dożył otwarcia spadku. Można tego dokonać u notariusza lub w sądzie rejonowym.
Jak zrzec się spadku?
Zanim wyjaśnimy tę kwestię, warto jeszcze raz podkreślić, że pisząc o "zrzeczeniu się spadku", mamy na myśli umowę o zrzeczenie się dziedziczenia. Samo sformułowanie "zrzeczenie się spadku" występuje w mowie potocznej, natomiast na potrzeby trzymania się reguł kodeksu mówimy o zrzeczeniu się dziedziczenia. Jak więc można je przeprowadzić?
Przede wszystkim należy zacząć od tego, że pierwszym krokiem jest porozumienie pomiędzy osobą powołaną do dziedziczenia ustawowego a przyszłym spadkodawcą co do woli zawarcia umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Jest bowiem tak, że można zrzec się spadku tylko pod warunkiem, że jest to umowa dwustronna. Nie może więc zostać dokonana jednostronnie ani przez samo oświadczenie jednej ze stron. Jeśli obie strony wyrażają zgodę, można udać się do notariusza.
Zgodnie z art. 1048 Kodeksu cywilnego umowa o zrzeczenie się dziedziczenia wymaga bezwzględnie zachowania formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. W praktyce oznacza to, że jakiekolwiek ustne ustalenia, pisemne oświadczenia czy prywatne umowy nie wywołują skutków prawnych. W trakcie czynności notarialnej notariusz sporządza akt notarialny obejmujący zgodne oświadczenia stron, w którym precyzyjnie określa się zakres zrzeczenia. Co ważne, należy jasno określić, czy zrzeczenie ma obejmować również dzieci osoby, która rezygnuje ze spadku. Jeśli takiego zapisu nie ma, domyślnie skutki obejmują również zstępnych. Ujmując to prościej, ewentualne długi mogą dziedziczyć dzieci.
Co jest potrzebne do zrzeczenia się spadku?
Zrzeczenie się dziedziczenia, to czynność, którą można przeprowadzić wyłącznie za życia przyszłego spadkodawcy i zawsze w formie aktu notarialnego. Umowę można zawrzeć u dowolnego notariusza. Do zawarcia takiej umowy najczęściej nie są wymagane żadne inne dokumenty poza dowodem osobistym. Jeśli chodzi o koszt sporządzenia aktu notarialnego, to notariusz ustala go na podstawie taksy notarialnej.
Zawarcie umowy o zrzeczenie się spadku nie jest nieodwracalne. Jest bowiem tak, że zrzeczenie się spadku może być uchylone przez umowę między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym, po kim się dziedziczenia zrzeczono. Jednak umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
Odrzucenie spadku. To jest niezbędne
W przypadku śmierci spadkodawcy, po którym nie chcemy dziedziczyć, możemy odrzucić spadek. Co istotne, mamy na to określony czas. Ustawodawca przewidział, że sześć miesięcy od momentu dowiedzenia się o tytule powołania (zwykle śmierci spadkodawcy) wystarczy na dopełnienie formalności. Jak odrzucić spadek?
Przede wszystkim należy złożyć specjalne oświadczenie u notariusza lub w sądzie rejonowym, ale warto je przemyśleć. Jest ono bowiem nieodwołalne, chyba że zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby.
Wniosek o odrzucenie spadku musi zawierać imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce jego śmierci oraz miejsce jego ostatniego zamieszkania (dołączamy akt zgonu). Do tego niezbędne są tytuł powołania do spadku (dziedziczenie ustawowe lub testament), treść oświadczenia zawierającą informację o odrzuceniu spadku oraz wymienienie danych wszelkich spadkobierców ustawowych. Jeśli ich nie znamy, sprawą będzie musiał zająć się sąd, który najpierw ustali te dane i potwierdzi, że jesteśmy powołani do spadku.
Wniosek o odrzucenie spadku powinien zawierać także wskazanie wszelkich testamentów, nawet jeśli składający oświadczenie uważa je za nieważne. Potrzebne będą również dane dotyczące treści oraz miejsca przechowywania testamentów. Odrzucenie spadku po zmianie nazwiska po ślubie wymaga złożenia oświadczenia przed sądem lub notariuszem z użyciem aktualnego nazwiska, przy jednoczesnym udokumentowaniu zmiany. Do wniosku należy dołączyć odpis aktu małżeństwa.
Możliwe jest także odrzucenie spadku w imieniu dzieci. Wymaga to większego wysiłku, ponieważ niezbędne będzie uzyskanie zgody sądu opiekuńczego. Chodzi o wniosek o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem dziecka w postaci odrzucenia spadku. Można go zdobyć w sądzie rejonowym. Oświadczenie o odrzucenie spadku w imieniu dziecka powinno zawierać informacje o wyrażeniu zgody przez drugiego rodzica. Nie jest potrzebne, gdy oświadczenie jest składane wspólnie.
