Spis treści:
- Kiedy notariusz odmówi poświadczenia testamentu? Brak świadomości lub swobody to najczęstsza przyczyna odmowy
- Ubezwłasnowolnienie a testament. To zamyka drogę do poświadczenia
- Wspólny testament. Prawo wyraźnie tego zabrania
- Testament u notariusza. Albo osobiście, albo wcale
- Czego nie może być w testamencie? Zapisy sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego
- Co zrobić, gdy notariusz odmawia poświadczenia testamentu?
Testament notarialny uchodzi za najbezpieczniejszą formę rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Trudno go podważyć w sądzie, a oryginał jest przechowywany w bezpiecznym kancelaryjnym archiwum.
Jednak, aby dokument w ogóle powstał, muszą zostać spełnione podstawowe przesłanki prawne. Notariusz, działając jako osoba zaufania publicznego, weryfikuje nie tylko tożsamość klienta, ale przede wszystkim jego zdolność do czynności prawnych oraz stan świadomości. Jeśli cokolwiek wzbudzi jego wątpliwości, nie dojdzie do poświadczenia testamentu.
Kiedy notariusz odmówi poświadczenia testamentu? Brak świadomości lub swobody to najczęstsza przyczyna odmowy
Taka sytuacja bywa źródłem ogromnych emocji ze strony rodziny. Jeśli do rejenta przychodzi starsza, schorowana osoba w towarzystwie dzieci lub wnuków, którzy "pomagają" w załatwieniu formalności, może to wywołać wiele pytań ze strony notariusza.
Jego zadaniem jest upewnienie się, że testator (osoba sporządzająca testament) dokładnie wie, co robi, i że jego decyzja jest w pełni suwerenna. Jeśli podczas rozmowy wstępnej okaże się, że senior ma problemy z pamięcią i skupieniem się, albo nie rozumie znaczenia przepisywania majątku - notariusz odmówi wykonania czynności.
Podstawą jest tu art. 945 Kodeksu cywilnego. Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Przyczyną może być choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy, ale też przemijające zaburzenia, np. skutki udaru, silne leki przeciwbólowe czy stan upojenia alkoholowego.
Notariusz nie musi być lekarzem, by nabrać wątpliwości. Wystarczy, że kontakt z klientem jest utrudniony lub nielogiczny. W takiej sytuacji ochrona interesu starszej osoby jest dla prawnika priorytetem, nawet jeśli jego decyzja wzbudza protesty rodziny.
Ubezwłasnowolnienie a testament. To zamyka drogę do poświadczenia
W Polsce testament może sporządzić i odwołać jedynie osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że notariusz odmówi poświadczenia testamentu każdej osobie, która nie ukończyła 18 roku życia (nawet jeśli posiada spory majątek) lub która została ubezwłasnowolniona całkowicie lub częściowo.
Warto podkreślić ten drugi punkt. Nawet jeśli osoba częściowo ubezwłasnowolniona czuje się dobrze, logicznie myśli i chce zadysponować swoim dorobkiem, prawo jej tego zabrania. Wszelkie próby sporządzenia testamentu przez taką osobę są z mocy prawa nieważne. Notariusz, weryfikując dane w systemach lub prosząc o oświadczenie, musi tę okoliczność sprawdzić.
Wspólny testament. Prawo wyraźnie tego zabrania
Niekiedy zdarza się, że do notariusza przychodzą małżeństwa, które przez całe życie wszystko dzieliły i chcą w jednym akcie notarialnym zapisać majątek np. dzieciom.
Jednak prawo wyraźnie tego zabrania. Testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Polskie prawo, w przeciwieństwie np. do prawa niemieckiego, kategorycznie zakazuje testamentów wspólnych (art. 942 k.c.). Jeśli małżonkowie chcą uregulować sprawy spadkowe, muszą sporządzić dwa odrębne akty notarialne.
Testament u notariusza. Albo osobiście, albo wcale
W sprawach takich jak sprzedaż mieszkania czy kupno domu można działać przez pełnomocników. Jednak w prawie spadkowym ta zasada nie działa.
Sporządzenie testamentu to czynność osobista. Nie można upoważnić kogoś do napisania testamentu w naszym imieniu. Spadkodawca musi stawić się u notariusza samodzielnie (lub notariusz musi przyjechać do niego, np. do szpitala lub domu).
Czego nie może być w testamencie? Zapisy sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego
Notariusz czuwa również nad treścią dokumentu. Nie może on poświadczyć woli, która zawierałaby zapisy sprzeczne z obowiązującym prawem. Przykładowo, testator nie może w testamencie zobowiązać spadkobiercy do użycia spadku w celu popełnienia przestępstwa.
Co więcej, problematyczne są warunki niemożliwe do spełnienia lub sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Polskie prawo co prawda pozwala na powołanie spadkobiercy pod warunkiem (w ograniczonym zakresie) lub z poleceniem, ale notariusz nie zgodzi się na wpisanie do aktu treści, która rażąco narusza normy etyczne lub porządek prawny.
Co zrobić, gdy notariusz odmawia poświadczenia testamentu?
Odmowa dokonania czynności notarialnej to nie tylko ustna informacja. Na żądanie klienta notariusz ma obowiązek sporządzić pisemne uzasadnienie odmowy w terminie tygodnia. Takie uzasadnienie otwiera drogę do zaskarżenia decyzji rejenta do sądu okręgowego.
Jednak notariusze zazwyczaj rzadko się mylą. Jeśli odmawiają sporządzenia aktu ze względu na stan świadomości testatora, mają ku temu silne przesłanki. Warto dokładnie się z nimi zapoznać i upewnić się, że faktycznie nie miały one miejsca. A dopiero później planować dochodzenie sprawiedliwości.
KO
