Renta wdowia

Obecnie wdowiec lub wdowa już obecnie mogą ubiegać się o rentę rodzinną, która jest istotnym elementem systemu emerytalno-rentowego. Planowane zmiany legislacyjne, zaproponowane w ramach obywatelskiego projektu ustawy o emeryturach i rentach, mają na celu ulepszenie pozycji określonej grupy beneficjentów, poprzez wprowadzenie specjalnego świadczenia dla osób po stracie współmałżonka, które znalazły się w niekorzystnej sytuacji finansowej, lub zajmujących się dziećmi aż do osiągnięcia przez nie dorosłości lub w przypadku dzieci z trwałą niepełnosprawnością. 

Aktualnie, aby kwalifikować się do renty rodzinnej zmarły współmałżonek musiał mieć uprawnienia do jednego z następujących świadczeń: emerytury, emerytury pomostowej, zasiłku przedemerytalnego lub renty. Osoba owdowiała musi dodatkowo spełnić jedno z kilku kryteriów: mieć ukończone 50 lat, stać się niezdolną do pracy w ciągu pięciu lat od zgonu małżonka, wychowywać dziecko uprawnione do renty rodzinnej lub sprawować opiekę nad dzieckiem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. 

Renta rodzinna przysługuje również rozwiedzionym małżonkom spełniającym określone warunki, o ile posiadali oni prawo do alimentów od zmarłego. Obecna wysokość renty rodzinnej dla wdów i wdowców to 85% kwoty, jaką zmarły małżonek otrzymywał lub mógłby otrzymać. Przyznanie renty rodzinnej oznacza dla beneficjenta zrezygnowanie ze świadczeń, do których był uprawniony. Mimo że renta jest przyznawana na czas nieokreślony, osoby osiągające wiek emerytalny mogą ubiegać się o przeliczenie na własną emeryturę, o ile nabyły takie prawo. 

Renta rodzinna jest szerszym świadczeniem, które może być przyznane nie tylko wdowie czy wdowcowi, ale również dzieciom, a czasami innym członkom rodziny zmarłego, takim jak rodzice lub dziadkowie, jeśli byli oni zależni od zmarłego. Renta rodzinna jest przyznawana gdy śmierć ubezpieczonego powoduje utratę wsparcia finansowego dla osób na jego utrzymaniu. Wysokość renty rodzinnej zależy od liczby osób uprawnionych oraz od kwoty, jaką zmarły ubezpieczony otrzymywałby w formie renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury. 

Główną różnicą między planowaną rentą wdowią a rodzinną jest krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia. Renta wdowia ma przysługiwać tylko wdowie/wdowcowi, podczas gdy renta rodzinna może być przyznana szerszemu kręgowi osób bliskich zmarłemu. Ponadto przesłanki przyznania obu rent mogą się różnić, szczególnie jeśli chodzi o wymagania dotyczące wieku czy niezdolności do pracy. 

Jeszcze w 2024 renta wdowia ma zostać wprowadzona w życie – datą kluczową jest 7 lutego 2024 roku, kiedy to podczas sesji Sejmu odbyło się inauguracyjne czytanie projektu ustawy dotyczącego emerytur i rent z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym także wprowadzenia nowego świadczenia, jakim jest renta wdowia. Projekt ten jest rezultatem współpracy OPZZ z Lewicą. 

Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazała, że możliwe jest wprowadzenie nowych regulacji w ciągu najbliższych sześciu miesięcy. Co do możliwości wypłaty renty wdowiej z mocą wsteczną, Arkadiusz Iwaniak z Obywatelskiego Projektu Ustawy Renta Wdowia uspokaja, że zaproponowane zmiany przewidują taką opcję, co pozwoli osobom, które utraciły współmałżonka przed wejściem ustawy w życie o ubieganie się o rentę. 

W kwestii wysokości renty wdowiej, według założeń projektu przedstawionych przez Lewicę, renta wdowia będzie wypłacana stopniowo. W pierwszym półroczu po śmierci małżonka, beneficjenci otrzymają 15 proc. kwoty renty lub emerytury zmarłego, by po upływie kolejnych sześciu miesięcy zwiększyć to świadczenie do 20 proc.. Po roku od zgonu współmałżonka, renta wdowia ma wynosić 50 proc. wartości emerytury lub renty, którą zmarły małżonek otrzymywał lub mógłby otrzymać. 

Maksymalna suma renty wdowiej jest ograniczona do trzykrotności średniej emerytury w kraju. Aktualnie gdy średnia emerytura kształtuje się na poziomie 2 545 zł, maksymalne świadczenie dla wdowy lub wdowca nie może przewyższyć 7 635 zł. Przewiduje się, że w wyniku waloryzacji w marcu 2024 roku, z oczekiwanym wzrostem o 12,3 proc., limit ten może się zwiększyć do około 8 500 zł.