Podatek od nieruchomości to jedno z kluczowych źródeł dochodów samorządów, a jego wysokość każda gmina ustala samodzielnie w ramach ustawowych limitów. To narzędzie, które może znacząco wpływać na kondycję lokalnych finansów, ale też budzić emocje wśród mieszkańców i przedsiębiorców. Z tego powodu decyzje o jego poziomie często stają się próbą równowagi między potrzebami budżetu a oczekiwaniami społeczności. Za tym, kto i ile płaci za nieruchomość, kryje się znacznie więcej niż tylko lokalne przepisy - to także polityka, kalkulacja i społeczne nastroje.
Miliardowe rezerwy w lokalnych podatkach
Według danych przytaczanych przez DGP, luka między obowiązującymi a maksymalnymi stawkami podatku od nieruchomości rośnie z roku na rok. W 2023 roku wyniosła ok. 2,6 mld zł, a rok później zwiększyła się o kolejne 1,2 mld zł. Do tego należy doliczyć ponad 850 mln zł utraconych przez samorządy w wyniku przyznanych ulg i zwolnień.
W sumie daje to ponad 4,5 mld zł potencjalnych wpływów, które mogłyby trafić do lokalnych budżetów. Dla porównania - to mniej więcej tyle, ile rocznie wydają wszystkie polskie samorządy łącznie na utrzymanie bibliotek i domów kultury.
Metropolie podnoszą, małe gminy hamują
Największe miasta, jak wynika z analizy DGP, już od lat stosują najwyższe możliwe stawki. Mieszkańcy metropolii są więc przyzwyczajeni, że koszty życia obejmują także wyższy podatek od nieruchomości. Od 1 stycznia 2026 roku w tych ośrodkach stawki mają wzrosnąć jeszcze o 4,5 proc., co przełoży się na kolejne miliony złotych w budżetach miejskich.
Inaczej jest w mniejszych gminach. Tam władze często obawiają się, że podwyżki zostaną źle odebrane przez mieszkańców. Choć niektóre samorządy co roku wprowadzają niewielkie, kilkuprocentowe korekty, to wciąż rzadko osiągają one pułap dopuszczalnych stawek. Zdarza się też, że próby ich podniesienia blokują sami radni - zwłaszcza tam, gdzie brakuje politycznej zgody między wójtem lub burmistrzem a radą gminy.
Dylemat między polityką a rachunkiem ekonomicznym
Decyzje dotyczące podatku od nieruchomości to dla samorządów zawsze balansowanie między interesem mieszkańców a potrzebą finansowania lokalnych inwestycji. Z jednej strony wyższe stawki mogą pomóc utrzymać szkoły, drogi czy transport publiczny. Z drugiej - w małych miejscowościach podwyżki bywają postrzegane jako obciążenie dla lokalnych przedsiębiorców i rodzin.
Eksperci cytowani przez DGP podkreślają, że brak maksymalnych stawek to nie tylko kwestia polityki, ale także sygnał o różnicach w podejściu do zarządzania finansami publicznymi. Duże miasta coraz częściej kalkulują po prostu koszt usług, a mniejsze - społeczne konsekwencje podatków.
Miliardy, które mogłyby pracować lokalnie
Jak wynika z analizy DGP, samorządy, które nie korzystają z pełnego potencjału podatku od nieruchomości, zostawiają w ten sposób w kieszeniach mieszkańców i firm ogromne kwoty. Jednocześnie rezygnują z pieniędzy, które mogłyby wesprzeć lokalne inwestycje czy usługi publiczne.
W skali kraju to już nie pojedyncze miliony, lecz miliardy złotych, które - jak podkreśla DGP - mogłyby w zauważalny sposób wzmocnić finansową niezależność samorządów.
