Zachowek
Czwartek, 17 października 2024 (09:33)
Aktualizacja Czwartek, 17 października 2024 (09:33)
Zachowek to forma zabezpieczenia dla osób, którym zgodnie z ustawą przysługuje prawo do spadku po zmarłym, a które zostały tego spadku pozbawione. W polskim prawie pomimo sporządzenia testamentu i chęci przekazania majątku konkretnym osobom czy instytucjom, pomimo woli zmarłego, jego krewnym przysługuje prawo do zachowku.
Zachowek - najważniejsze informacje
Kiedy i kto może starać się o zachowek?
Roszczenie o zapłatę zachowku jest zwykle analizowane w dwóch sytuacjach:
- Gdy w testamencie spadkodawcy jedno lub nie wszystkie spadkobierstwo zostało powołane do całości spadku.
- Gdy mimo nabycia spadku, okazuje się, że jest on "pusty", czyli w praktyce nie ma żadnego majątku, który mógłby przypaść spadkobiercy.
W przypadku drugim kluczowe jest ustalenie, czy rzeczywiście nie było żadnego majątku, czy też majątek ten został darowany przez spadkodawcę komuś innemu za jego życia.
Istotne jest, że nie ma znaczenia czy darowizna została dokonana na rzecz osoby spoza kręgu spadkobierców, czy też na rzecz osób, które zgodnie z prawem miałyby być spadkobiercami. W obu przypadkach zachowek przysługuje, gdy spadkobierca nie otrzymał swojej odpowiedniej części majątku spadkowego.
Prawo do zachowku przysługuje:
- Potomkom spadkodawcy, czyli dzieciom, wnukom, prawnukom i tak dalej.
- Małżonkowi.
- Rodzicom spadkodawcy.
Jednakże, przysługuje ono tylko wtedy gdy osoby te zostałyby powołane do spadku zgodnie z prawem, uwzględniając konkretną sytuację faktyczną. Na przykład, rodzicom przysługuje zachowek tylko wtedy gdy spadkodawca nie pozostawił potomków.
Komu nie przysługuje zachowek?
Nie każdemu jednak przysługuje prawo do zachowku. O zachowek nie mogą starać się:
- Osoby wydziedziczone przez testament,
- Osoby uznane przez sąd za niegodne dziedziczenia,
- Osoby, które zrezygnowały ze spadku,
- Osoby, które podpisały z umierającym umowę o rezygnacji z dziedziczenia,
- Małżonek, wobec którego spadkodawca za życia wnioskował o rozwód lub separację z jego winy, jeżeli wniosek był uzasadniony,
- Małżonek, który był w separacji z umierającym,
- Osoby, które otrzymały darowizny od spadkodawcy, były nominowane do spadku, lub na których rzecz uczyniono zapis, pod warunkiem że otrzymały równowartość należnej im sumy zachowku.
Co warto wiedzieć przy obliczaniu zachowku?
Podczas wyliczania zachowku stosuje się pewne wytyczne:
- Zapisy zwykłe i polecenia nie są odejmowane od spadku.
- Do spadku wlicza się darowizny dokonane przez spadkodawcę za jego życia oraz zapisy windykacyjne.
- Drobne, zwyczajowo przyjęte darowizny w określonych środowiskach nie są wliczane do spadku.
- Darowizny dokonane więcej niż 10 lat przed śmiercią spadkodawcy na rzecz osób niebędących spadkobiercami lub uprawnionymi do zachowku nie są wliczane do spadku.
- Darowizny dokonane przez spadkodawcę gdy nie miał jeszcze potomstwa, nie są wliczane do spadku należnego zstępnemu (dziecku, wnukowi), chyba że darowizna nastąpiła mniej niż 300 dni przed narodzeniem się potomstwa.
- Darowizny dokonane przez spadkodawcę przed zawarciem małżeństwa nie są wliczane do spadku należnego małżonkowi.
Ważne zmiany w zachowku
Od 22 maja 2023 roku przepisy ustawy o fundacji rodzinnej wprowadziły istotne zmiany w kontekście wypłaty zachowku. Te nowe regulacje dotyczą także obniżenia wartości zachowku w przypadku otrzymania świadczeń od fundacji rodzinnej.
Nowe przepisy umożliwiają zainteresowanym osobom zrzeczenie się prawa do zachowku, rozłożenie płatności na raty, odroczenie terminu spłaty oraz obniżenie kwoty zachowku. Te możliwości są stosowane wobec wszystkich osób odpowiedzialnych za wypłatę zachowku oraz tych, którzy mają prawo do jego otrzymania.
Zgodnie z nowym artykułem 9971 § 1 Kodeksu cywilnego osoba odpowiedzialna za wypłatę zachowku może wnioskować o przesunięcie terminu płatności, rozłożenie go na raty lub nawet jego obniżenie, biorąc pod uwagę sytuację osobistą i finansową zarówno osoby uprawnionej do zachowku, jak i zobowiązanej do jego wypłaty.
Warto zaznaczyć, że w przypadku rozłożenia płatności na raty, łączny okres spłaty nie może przekroczyć pięciu lat. Jednakże w sytuacjach uzasadnionych, na wniosek zobowiązanego, sąd może wydłużyć ten okres, ale nie może przekroczyć dziesięciu lat. Możliwe jest również odroczenie płatności już wymagalnych rat.
Jeśli okoliczności uzasadniające obniżenie zachowku przestaną obowiązywać, osoba uprawniona do zachowku może żądać zwrotu kwoty, o którą został obniżony zachowek. Taka refundacja może być dokonana na wniosek osoby uprawnionej, jednakże po pięciu latach od daty obniżenia zachowku nie będzie możliwa.
Co więcej, nowe przepisy otwierają możliwość zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku. Zgodnie z artykułem 1048 § 2 i 3 Kodeksu cywilnego zrzeczenie się dziedziczenia może obejmować wyłącznie renuncjację do zachowku w całości lub jego części. Jeśli istnieją wątpliwości, czy osoba zrzekła się dziedziczenia na rzecz innej osoby, to uważa się, że zrzeczenie obejmuje również prawo do zachowku, o ile ta osoba będzie dziedziczyć.
Zachowek - Wiadomości
-
Testament nie zawsze zamyka sprawę. Te osoby mogą żądać pieniędzy ze spadku
Wczoraj, 6 września (10:10)Testament nie zawsze oznacza, że po śmierci spadkodawcy pominięci bliscy zostają bez pieniędzy. W określonych sytuacjach mogą domagać się zachowku. Wyjaśniamy, komu przysługuje to prawo i... -
Tak wyceniają mieszkanie przy zachowku. Kwota z aktu może być bez znaczenia
Sobota, 29 sierpnia (10:20)Darowizna mieszkania miała uporządkować rodzinne finanse, lecz po śmierci właściciela może być początkiem kosztownego sporu. Wysokość zachowku zależy od całego zestawu okoliczności. Liczą... -
Czy prawo do zachowku można dziedziczyć? Kodeks cywilny ogranicza tę kwestię
Niedziela, 23 sierpnia (06:50)Czasami prawo do zachowku jest jedynym sposobem na dochodzenie swoich praw i uzyskanie części majątku po zmarłym. Niestety krąg osób, które mogą ubiegać się o zachowek, jest dość wąski, a... -
Zostałeś pominięty w testamencie? Należą ci się spore pieniądze
Poniedziałek, 10 sierpnia (06:10)W niektórych sytuacjach bliscy osoby zmarłej zostają pominięci w testamencie. Często jednak nie oznacza to, że nie mogą oni uczestniczyć w dziedziczeniu majątku. W takiej sytuacji polskie... -
Czy można zrzec się zachowku jeszcze za życia rodziców?
Niedziela, 2 sierpnia (07:35)Prawo do zachowku kojarzy się przede wszystkim z okresem po śmierci spadkodawcy. Warto jednak wiedzieć, że w niektórych sytuacjach możliwe jest uregulowanie tej kwestii jeszcze za życia... -
Zachowek po rodzicach. Kiedy można się starać o te pieniądze?
Niedziela, 5 lipca (12:10)Pominięcie syna lub córki w testamencie nie oznacza, że zostaną oni z niczym. W polskim systemie prawnym funkcjonuje instytucja zachowku, która umożliwia uzyskanie części majątku... -
Prawo do zachowku. W tym przypadku nie dostaniesz ani grosza
Piątek, 1 maja (10:20)Zachowek jest instytucją, której zadaniem jest stanie na straży sprawiedliwości rodzinnej. Celem zachowku jest ochrona najbliższych spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w testamencie.... -
Czy zachowek się przedawnia? Zwłoka może cię dużo kosztować
Poniedziałek, 6 kwietnia (09:45)Zachowek chroni najbliższych członków rodziny zmarłej osoby przed pominięciem ich w procesie dziedziczenia. Warto jednak pamiętać, że nie jest to instytucja bezterminowa i podlega...
