Zachowek

Roszczenie o zapłatę zachowku jest zwykle analizowane w dwóch sytuacjach: 

W przypadku drugim kluczowe jest ustalenie, czy rzeczywiście nie było żadnego majątku, czy też majątek ten został darowany przez spadkodawcę komuś innemu za jego życia. 

Istotne jest, że nie ma znaczenia czy darowizna została dokonana na rzecz osoby spoza kręgu spadkobierców, czy też na rzecz osób, które zgodnie z prawem miałyby być spadkobiercami. W obu przypadkach zachowek przysługuje, gdy spadkobierca nie otrzymał swojej odpowiedniej części majątku spadkowego. 

Prawo do zachowku przysługuje: 

Jednakże, przysługuje ono tylko wtedy gdy osoby te zostałyby powołane do spadku zgodnie z prawem, uwzględniając konkretną sytuację faktyczną. Na przykład, rodzicom przysługuje zachowek tylko wtedy gdy spadkodawca nie pozostawił potomków. 

Nie każdemu jednak przysługuje prawo do zachowku. O zachowek nie mogą starać się: 

 

Podczas wyliczania zachowku stosuje się pewne wytyczne: 

Od 22 maja 2023 roku przepisy ustawy o fundacji rodzinnej wprowadziły istotne zmiany w kontekście wypłaty zachowku. Te nowe regulacje dotyczą także obniżenia wartości zachowku w przypadku otrzymania świadczeń od fundacji rodzinnej. 

Nowe przepisy umożliwiają zainteresowanym osobom zrzeczenie się prawa do zachowku, rozłożenie płatności na raty, odroczenie terminu spłaty oraz obniżenie kwoty zachowku. Te możliwości są stosowane wobec wszystkich osób odpowiedzialnych za wypłatę zachowku oraz tych, którzy mają prawo do jego otrzymania. 

Zgodnie z nowym artykułem 9971 § 1 Kodeksu cywilnego osoba odpowiedzialna za wypłatę zachowku może wnioskować o przesunięcie terminu płatności, rozłożenie go na raty lub nawet jego obniżenie, biorąc pod uwagę sytuację osobistą i finansową zarówno osoby uprawnionej do zachowku, jak i zobowiązanej do jego wypłaty. 

Warto zaznaczyć, że w przypadku rozłożenia płatności na raty, łączny okres spłaty nie może przekroczyć pięciu lat. Jednakże w sytuacjach uzasadnionych, na wniosek zobowiązanego, sąd może wydłużyć ten okres, ale nie może przekroczyć dziesięciu lat. Możliwe jest również odroczenie płatności już wymagalnych rat. 

Jeśli okoliczności uzasadniające obniżenie zachowku przestaną obowiązywać, osoba uprawniona do zachowku może żądać zwrotu kwoty, o którą został obniżony zachowek. Taka refundacja może być dokonana na wniosek osoby uprawnionej, jednakże po pięciu latach od daty obniżenia zachowku nie będzie możliwa. 

Co więcej, nowe przepisy otwierają możliwość zawarcia umowy o zrzeczenie się prawa do zachowku. Zgodnie z artykułem 1048 § 2 i 3 Kodeksu cywilnego zrzeczenie się dziedziczenia może obejmować wyłącznie renuncjację do zachowku w całości lub jego części. Jeśli istnieją wątpliwości, czy osoba zrzekła się dziedziczenia na rzecz innej osoby, to uważa się, że zrzeczenie obejmuje również prawo do zachowku, o ile ta osoba będzie dziedziczyć.